Nakon bankrota starih postrojenja za proizvodnju azota, tržište mineralnih đubriva u Srbiji je u suštini restrukturirano oko jednog velikog industrijskog proizvođača – grupe Eliksir, koja kontroliše proizvodnju složenih đubriva NPK, NP i PK u Šapcu i Prahovu. Međutim, zemlja ostaje zavisna od uvoza ključnih sirovina – amonijaka, fosfata, kalijuma i dela sumporne kiseline.

Prema procenama poljoprivredne službe holandske ambasade u Srbiji, zemlja proizvodi oko 550.000 tona NPK đubriva godišnje, od čega se oko 300.000 tona izvozi.

To čini Srbiju značajnim regionalnim dobavljačem, ali ne i potpuno samodovoljnim akterom, jer proizvodnja složenih đubriva zavisi od uvoznih sirovina i spoljne logistike.

Ključni proizvođač je Eliksir Grup. Njena struktura obuhvata Eliksir Zorka u Šapcu i Eliksir Prahovo u istočnoj Srbiji. Eliksir Zorka izvešta o godišnjem kapacitetu proizvodnje od 300.000 tona NPK đubriva, više od 400 zaposlenih i izvozu u preko 85 zemalja.

Kompanija proizvodi različite formulacije đubriva NP, PK i NPK za ratarske kulture, hortikulturu i povrtarstvo.

Eliksir Prahovo služi kao centar grupe za sirovine i hemikalije.

Postrojenje proizvodi oko 165.000 tona fosforne kiseline godišnje, a od 2017. godine radi nova fabrika NPK đubriva kapaciteta 300.000 tona godišnje. Tako se ukupni instalirani kapacitet Eliksira za složena đubriva može proceniti na oko 600.000 tona godišnje.

Karakteristična osobina srpskog tržišta jeste da su stare postrojenja za proizvodnju azota praktično ispale iz punog proizvodnog lanca. HIP Azotara u Pančevu, koja je decenijama bila najveći proizvođač veštačkih đubriva i jedini proizvođač amonijaka u Srbiji, ušla je u stečaj 2018–2019. godine.

Njena imovina je 2021. godine preuzeta od strane srpske kompanije Promist za oko 5,5 miliona evra, nakon čega su prijavljeni pokušaji pokretanja probne proizvodnje, ali tržište nije videlo održivi povratak postrojenja kao značajnog proizvođača azotnih đubriva.

Još jedan bivši proizvođač je Fertil iz Bačke Palanke.

Postrojenje je bilo deo Viktorija grupe i bilo je poznato kao proizvođač NPK i NP đubriva metodom kompakcije. Međutim, prema sektorskoj studiji Komisije za zaštitu konkurencije Srbije, Fertil je prestao sa proizvodnjom sintetičkih đubriva još 2016. godine, a 2019. godine kompanija je izbrisana iz registra.

Stoga je danas Fertil značajniji kao deo istorije tržišta nego kao aktivni proizvođač.

Što se tiče izvoza, Srbija ostaje regionalni igrač, ali više ne samo balkanski. Prema podacima OEC-a zasnovanim na međunarodnoj trgovinskoj statistici, izvoz đubriva iz Srbije u 2024. godini iznosio je približno 207 miliona dolara. Najveća tržišta su bila Ukrajina – 42,5 miliona dolara, Mađarska – 29,5 miliona dolara i Hrvatska – 27,3 miliona dolara.

Kada je reč o kategoriji mineralnih ili hemijskih đubriva koja sadrže azot, izvoz Srbije u 2024. godini iznosio je 122,2 miliona dolara, odnosno 254.100 tona.

Glavni kupci bili su Ukrajina – 58.300 tona u vrednosti od 27 miliona dolara, Mađarska – 43.700 tona u vrednosti od 18,6 miliona dolara, Hrvatska – 36.100 tona u vrednosti od 15,7 miliona dolara, Bosna i Hercegovina – 26.200 tona u vrednosti od 12,1 milion dolara, i Rumunija – 25.900 tona u vrednosti od 11,1 milion dolara. Ovo pokazuje da su susedna tržišta i Ukrajina i dalje ključna za srpska đubriva.

Strani kapital u industriji đubriva prisutan je ne kroz vlasništvo nad ključnim srpskim postrojenjima, već kroz tehnološka i komercijalna partnerstva. 2026. godine Eliksir Grup i nemačka kompanija K+S pokrenuli su proizvodnju vodorastvorljivog monoamonijam fosfata tMAP u Prahovu, koji će se u Evropi prodavati pod brendom soluMAP. Za Srbiju je ovo važan korak dalje od NPK đubriva za masovno tržište ka specijalizovanim proizvodima sa većom maržom.